Informacja turystyczna Nysa
Informacja turystyczna Nysa
 

Paczków

Miasto Paczków zostało lokowane w 1254 roku. Wcześniej tereny te zostały złupione i spalone przez najazd Tatarów na Śląsk. Zarówno biskup jak książę dążąc do odbudowy zniszczonych i wyludnionych terenów zachęcali osadników różnymi przywilejami. Tak też  uczynił biskup Tomasz  nadając  zasadźcom Henrykowi i Wilhelmowi wieś Bogunów (dziś to teren wewnątrz murów obronnych) .Wieś ta początkowo przewidziana była jako zwykła osada targowa ale jej obronne położenie spowodowało że osada zyskała prawa miejskie. Paczków z jednej strony oddziela płynący w głębokim parowie Strumień Gościcki a z drugiej strony znajdowała się dolina Kamienicy i odnogi Nysy  Kłodzkiej-Młynówki. Te naturalne obronne  walory spowodowały że miasto zostało otoczone murami  obronnymi. Wraz  z lokacją wspomniani  zasadźcy stali zyskali tytuł wójta, zwolnieni byli od wszelkich podatków (w tym dziesięciny) na okres 4 lat, mieli prawo stawiać młyny na rzece oraz prawo pobierania opłat od ław rzeźniczych, piekarniczych i obuwniczych. Na potrzeby całego miasta przydzielono 6 łanów frankońskich (ok.980 ha) łąk i pastwisk. Mieszczanie zyskali także prawo połowu ryb w rzece na odcinku od Paczkowa do Kozielna. Dodatkowo  zyskali prawo warzenia i sprzedaży piwa, który to przywilej dawał niemałe przychody mieszkańcom Paczkowa. Piwo, które musieli kupować okoliczni chłopi było głównym napojem. Nie znano jeszcze kawy czy herbaty a wino było drogie. Szybko rozwijające się miasto rządzone przez burmistrza i radę miejską, dążyło do wykupienia wójtostwa by samodzielnie decydować  o sobie. Ostatnią część wójtostwa wykupiono dopiero około 1500 roku a kilka lat później bo w 1517 roku zbudowano renesansowy ratusz.

 

W 1354 roku  biskup Przecław z Pogorzeli wykupił od książąt ziębickich znajdujący się po drugiej stronie rzeki Biała Woda zamek, zbudowany jeszcze za czasów  księcia Bolka. Zamek zresztą zniszczono niemal od razu ,stanowił bowiem zagrożenie dla sąsiadującego z nim Paczkowa. Kilka lat wcześniej z inicjatywy wspomnianego biskupa miasto zostało otoczone murami obronnymi. Być może motywem ich powstania była napaść zbrojnego oddziału rycerza-rozbójnika Jana Wustechube  z niedalekiego zamku Kaltenstein w Chałupkach. Zbójnicy przedostali się do miasta przez uszkodzone obwałowania ziemno-drewniane. Napadli nawet mieszczan w kościele w czasie nabożeństwa ,mordując kilku z nich. Wiadomym jest że w wyniku budowy miasto zostało otoczone długim 1200 metrowym  murem obronnym z kamienia polnego. W obrębie wysokich na metrów murów znajdowało się 30 baszt łupinowych i oraz wieże przybramne. W odległości paru metrów (7-8m) wzniesiono drugi mur zewnętrzny, przy budowie którego użyto także cegieł. Znajdujące się w murach wieże Wrocławska, Kłodzka i Łaziebna zwana Ząbkowicką zabezpieczały bramy miejskie. Póżniej zbudowano jeszcze bramę nyską oraz obok kościoła przekuto tzw. Furtę Zmarłych prowadzącą do położonego w pobliżu cmentarza.

 

Ponieważ Paczków był lokowany na tzw. ”surowym korzeniu” wyraźnie widać na planie miasta nie tylko elipsoidalny zarys ale i średniowieczny, szachownicowy układ ulic. Z kwadratowego rynku z ratuszem i znajdującymi się obok niego ław i kramów handlarzy odchodziło osiem ulic.  Ratusz z  45 metrową wieżą ,symbolizującą władzę miasta, jak już wspomniałam powstał za czasów biskupa Baltazara Promnitza, o czym świadczy jego herb nad głównym wejściem. Patrząc na ratusz można zobaczyć tzw. konstrukcję śląską czyli najpierw zbudowano kwadratowy wyskoki cokół a na nim wzniesiono ośmioboczną wieżę.

 Kościół został zbudowany nieco powyżej rynku, być może by oddalić „sacrum” od handlowej części „profanum”. Obecny gotycki kościół św. Jana Ewangelisty powstał na miejscu wcześniejszego drewnianego. Ufundował go bp. Przecław z Pogorzeli, stąd jego herb i herb Nysy w portalu głównym. Wspomniane herby trzymane przez giermków widać w przyłuczach portalu w kształcie oślego grzbietu z żabkami i kwiatonem ujętym pinaklami, czyli dekoracjami przypominającymi pąki. Kościół budowano niemal 30 lat a w X wieku otrzymał on sklepienie gwiaździste. Stało się to za sprawą min. fundacji pasterza gminnego ,który znalazł na gminnym pastwisku dzban z drogocennymi monetami. Do fundacji dołożył się także biskup Roth. W 1526 roku z powodu groźby najazdu tureckiego biskup Jakub Salza zapoczątkował inkastelację kościoła, który położony na wzniesieniu ,tuż przy murach miejskich mógł współdziałać z fortyfikacjami. Stromy dach przebudowano na płaski, otaczając go wysoką attyką w kształcie charakterystycznym dla Śląska tzw. jaskółczego ogona, w której znajdowały się otwory strzelnicze. Na fasadzie frontowej powyżej gotyckich okien widać otwory służące do wciągania małych armatek -falkonetów na dach. Nad prezbiterium znajdowały się także machikuły skąd można było np. wylewać gorącą smołę na oblegających.

 

Inkastelowanie czyli nadanie charakteru obronnego kościołowi świadczy  o ogromnym znaczeniu Paczkowa na granicy biskupiego księstwa oraz strachu przed zagrożeniem tureckim. Kościoły bowiem bardzo rzadko i niechętnie poddawano inkastelacji. Ten stojący na wzgórzu z wysoką 65 metrową wieżą był z daleka widoczny, informując nieproszonych gości o solidnych fortyfikacjach. Już samym swoim wyglądem miał zniechęcać do napaści. Dodatkowym atutem obronnym była wykopana  wewnątrz kościoła studnia zwana tatarską. W wieku XVI kościół był jeszcze trzykrotnie rozbudowywany min. w 1588 roku zbudowano kaplicę rodziny Malthiz z manierystycznym obrazem Pasyjnym.

 

Wewnątrz krótka dwuprzęsłowa nawa główna kończy się nieco wydłużonym prezbiterium. W paczkowskiej farze można zobaczyć niezwykle różnorodne sklepienia epoki gotyku. I tak nawa główna ma sklepienie gwiaździste, prezbiterium  sieciowe a nawy boczne mają trójpodporowe. Ciekawe jest sklepienie po północnej stronie koło kaplicy św. Rocha ,jest to bardzo rzadki wariant sklepienia gwiaździstego - tzw. sklepienie zwichrowane. Natomiast kruchty nakryte są sklepieniem kolebkowo-krzyżowym. Znajdujący się w prezbiterium neogotycki ołtarz w centralnej części ma postać św. Jana Ewangelistę a po jego bokach stoją św. Piotr i Paweł. W górnej części ołtarza  ukoronowaną figurę Matki Bożej flankują Jej rodzice Joachim i Anna. Ołtarz ten jest wtórny a jego barokowy poprzednik trafił do starego Paczkowa. Piękna jest barokowa kaplica po północnej stronie św. Rocha z XVIII wieku, ozdobiona bogato rzeźbioną barokową nastawą ołtarzową  z umieszczonym wewnątrz obrazem św. Rocha. Natomiast do prezbiterium przylega wspomniana już kaplica z fundacji Jana i Alberta Malthiz.